19 stycznia 1945 r. niemieccy zbrodniarze z SS ulicą Gliwicką poprowadzili ok. 14 tysięcy wynędzniałych więźniów obozu KL Auschwitz-Birkenau oraz jego podobozów. Oprawcy wszelkie próby ucieczki karali śmiercią. Uniemożliwiali też jakikolwiek kontakt więźniów z miejscową ludnością – zabraniali nawet podawania wody i jedzenia. Mimo tych przeszkód na terenie Borowej Wsi znanych jest kilkanaście przypadków ludzi, którym udało się oddalić od kolumny i schronić w okolicznych gospodarstwach. Pod swoje strzechy przyjęło ich kilka rodzin, których historie zasługują na upamiętnienie.
WYKAZ MIESZKAŃCÓW ZANGAŻOWANYCH W POMOC
GRYMEL (BARTOSZEK) Zofia (1909-1978) - W styczniu 1945 r. bez wiedzy męża ukryła w należącej do nich stodole przy ulicy Piwnej jednego uciekiniera z „marszu śmierci”.
KOSTKA Edward (1935-nadal) - W styczniu 1945 r. został wysłany przez swego ojca Wilhelma do sąsiednich Paniówek po Ernestynę Kostka, która przybyła na Piaski, aby pomóc w ukryciu grupy więźniów oświęcimskich.
KOSTKA (ZACZEK) Salezja (1914-1994) - W styczniu 1945 r. Salezja otwarła drzwi grupie uciekinierów z „marszu śmierci”, prowadzonych przez Alfreda Panica – znajomego jej męża Wilhelma z czasów przedwojennych. Salezja bardzo mocno zaangażowała się w pomoc tym więźniom.
KOSTKA Wilhelm (1906-1994) - Po powrocie z pracy przyłączył się do pomocy więźniom. W kolejnych dniach udzielił też pomocy dwóm Francuzom, którzy również zdołali zbiec z „marszu śmierci”. Wilhelm zaprowadził ich do pobliskiej stodoły, należącej do rodziny Musioł. W 1987 r. został uhonorowany tytułem „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”.
KOSTKA Wincenty (1904-1945) - W sierpniu 1944 r. uratował przed śmiercią Żydówkę Lolę Kapner, która wraz z synem Emanuelem ukrywała się u Heleny Bieli w Człuchowie. Na prośbę tej ostatniej Wincenty przeprowadził Kapnerów do innej kryjówki, zanim Bielowa została aresztowana przez Niemców. W styczniu 1945 r. zaangażował się w pomoc grupie uciekinierów z „marszu śmierci”, która znalazła schronienie u jego brata Wilhelma, mieszkającego wraz z żoną w domu Wincentego i Eufemii Zaczek. W 1987 r. został pośmiertnie uhonorowany tytułem „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”.
KOZUBEK (SPYRA) Janina (?-?) - W styczniu 1945 r. wraz z mężem ukryła w szopie obok swego domu dwoje lub troje uciekinierów z „marszu śmierci”.
KOZUBEK Piotr (?-?) - W styczniu 1945 r. wraz z żoną ukrył w szopie obok swego domu dwoje lub troje uciekinierów z „marszu śmierci”.
MUCHA (?) - Nieznany z imienia chłopak z ulicy Piaskowej. W styczniu 1945 r. zaprowadził dwóch zabłąkanych uciekinierów z „marszu śmierci” do Wilhelma Kostki.
MUSIOŁ (MUSKIETORZ) Jadwiga (1912-1995) - Zaangażowała się w pomoc Erichowi i Ricie Simenauer, których ukrywali w swym domu rodzice Jadwigi.
MUSKIETORZ Anastazja (1910-1991) - Mieszkała w domu z rodzicami, gdzie zaangażowała się w pomoc ukrywanym Żydom oraz uciekinierom z „marszu śmierci”. W tym czasie do jej obowiązków należało pranie rzeczy ukrywanych osób. W 1999 r. została pośmiertnie uhonorowana tytułem „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”.
MUSKIETORZ Kunegunda (1911-1985) - Mieszkała w domu z rodzicami, gdzie zaangażowała się w pomoc ukrywanym Żydom oraz uciekinierom z „marszu śmierci”. W tym czasie do jej obowiązków należało gotowanie dla ukrywanych osób.
MUSKIETORZ (NOWOŻYN) Marta (1884-1974) - Wraz z mężem Pawłem od lutego 1944 r. do końca wojny ukrywała w domu Ericha Simenauera z córką Ritą, a w styczniu 1945 r. pięciu uciekinierów z „marszu śmierci”. W 1999 r. została pośmiertnie uhonorowana tytułem „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”.
MUSKIETORZ Paweł (1883-1950) - Za udział w powstaniach śląskich odznaczony Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi. Krótko przed wojną zaangażował się w przeniesienie drewnianego kościoła z Przyszowic do Borowej Wsi, współpracując wówczas z Żydem Erichem Simenauerem z Wirku, którego od lutego 1944 r. ukrywał w domu wraz z jego córką Ritą. W styczniu 1945 r. ukrył w swej stodole również pięciu uciekinierów z „marszu śmierci”. W 1999 r. został pośmiertnie uhonorowana tytułem „Sprawiedliwej wśród Narodów Świata”.
ZACZEK (KOZUBEK) Eufemia (1878-1968) - Przez całe życie mieszkała przy ulicy Piaskowej, gdzie w styczniu 1945 r. kryjówkę znalazła grupa uciekinierów z „marszu śmierci”. Wspólnie z mężem i córkami była zaangażowana w pomoc ukrywanym więźniom.
ZACZEK Marta (1918-1999) - Przez wiele lat, w tym także w okresie II wojny światowej, mieszkała w domu rodzinnym wraz z rodzicami. W styczniu 1945 r. zaangażowała się w pomoc grupie uciekinierów z „marszu śmierci”.
ZACZEK Wincenty (1876-1951) - W styczniu 1945 r. do domu Zaczków zapukali uciekinierzy z „marszu śmierci”, prowadzeni przez Alfreda Panica. Wincenty wraz z żoną, córkami i zięciem Wilhelmem Kostką włączył się w pomoc więźniom.
Znane są także przypadki innych rodzin z Borowej Wsi, które również przyjęły pod swój dach uciekinierów z „marszu śmierci”. Rodziny te pragną jednak zachować anonimowość.
OPRACOWAŁ
dr Przemysław Noparlik